O’quvchilar uchun Morfemika bo’yicha eng muhim qoidalar

O’quvchilar uchun Morfemika bo’yicha eng muhim qoidalar
Telegramda o'qish

Ona tili bo’yicha bilimlaringizni mustahkamlang. Quyida morfemika bo’yicha asosiy qoidalarga qisqacha to’xtalib o’tamiz.

1. Asos va qo’shimchalar tilshunoslikning MORFEMIKA bo’limida o’rganiladi.
2. So’zning asosiy ma’nosini ifodalab,mustaqil qo’llana oladigan qismi ASOS (O’ZAK)deyiladi.
3. Mustaqil qo’llana olmaydigan,asosga qo’shilib,unga yangi ,yoki qo’shimcha ma’no yuklaydigan
shuningdek,so’zlarni bog’lashga xizmat qiladigan qismi QO’SHIMCHA deyiladi.
4. Qo’shimchalar vazifasiga ko’ra 2 ga bo’linadi: 1. So’z yasovchi qo’shimchalar 2. Shakl yasovchi qo’shimchalar.
5. Qo’shimchalar tuzilishiga ko’ra SODDA va MURAKKAB qo’shimchalarga bo’linadi.
6. Asosga qo’shilib yangi ma’nodagi so’zlarni hosil qiluvchi qo’shimchalar SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR deyiladi. So’z yasovchi qo’shimchalarni qo’shish orqali OT,SIFAT,FE’L,RAVISH
yasalishi mumkin: GUL+DON=GULDON,GAM+HO’R=GAMHO’R,DO’ST+ONA=DO’STONA,ISH+LA
7. -li;-la;-dosh;-kor;ser-;-vul;-ag’on;-chil;-in;-a kabi qo’shimchalar so’z yasovchi qo’shimchalardir.
8. So’z yasovchi qo’shimchalar bilan OLMOSH va SON yasalmaydi.
9. SHAKL YASOVCHI QO’SHIMCHALAR ham 2ga bo’linadi:
1. LUG’AVIY shakl yasovchi qo’shimchalar 2. Sintaktik shakl yasovchi qo’shimchalar.
10. Asosga qo’shilib,uning ma’nosiga qo’shimcha ma’no yuklaydigan qoshimchalar lug’aviy shakl yasovchi qo’shimchalar deyiladi.
11. Lug’aviy shakl yasovchi qo’shimchlarga –lar ko’plik qo’shimchasi,-cha,-choq,-chak,-aloq kichraytirish ,erkalash qo’shimchalari,-niki qarashlilik qo’shimchasi,-gacha chegara ma’nosini ifodalovchi qo’shimcha,-xon,-jon,-boy,-vachcha,-bek,-voy,-oy,kabihurmatma’nosini ifodalovchi qo’shimchalar,fe’llardagi –ma bo’lishsizlik qo’shimchasi,-n,-l,-in,-il,-sh,-ish,-t,-dir,-tir,-giz,-kiz,-qiz,-gaz;-ir,-ar,-iz kabi fe’l nisbati qo’shimchalri,-ish,-sh,-v,-uv,-moq,-mak kabi harakat nomi,-b,-ib,-a,-y,-gacha,-gach,-guncha,-gani,-may kabi ravishdosh,-gan,-kan,-qan,-r,-ar,-mas,-ayotgan,-ydigan, -adigan kabi sifatdosh qo’shimchalari,sifat darajalari –roq,-ish,-mtir,-gina kabi qo’shimchalar kiradi.
12. O’zi qo’shilayotgan so’zni boshqasiga bog’lash vazifasini bajaruvchi qo’shimchalar SINTAKTIK shakl yasovchi qo’shimchalar deyiladi.
13. Sintatik shakl yasovchi qo’shimchalarga EGALIK,KELISHIK qo’shimchalari,BOG’LAMALAR, SHAXS-SON, ZAMON, MAYL qo’shimchalari kiradi.
14. Egalik qo’shimchalari:-im,-ing,-i,-imiz,-ingiz,-m,-ng,-si;
15. Kelishik qo’shimchalari:-ning,-ni,-ga,-da,-dan;
16. Fe’lning shaxs –son qo’shimchalari:-m,-ng,-k,-ngiz,-man,-san,-miz, -siz,-y,-ayin,-gin,-sin,-aylik, -nglar,

Понравилась статья? Поделиться с друзьями:
Baxtiyor.uz
Добавить комментарий

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: